Šumanovom deklaracijom (9. maja 1950) pokrenuto je osnivanje Evropske zajednice za ugalj i čelik. Šest evropskih država (Francuska, Nemačka, Italija, Holandija, Belgija i Luksemburg) zaključilo je 1951. u Parizu Ugovor o osnivanju EZUČ (Pariski ugovor), koji je stupio na snagu 1952. sa rokom važenja od 50 godina; osnovani su organi Visoka služba, Savet (ministara), Zajednička skupština i Sud. Rimskim ugovorima (1957) osnovane su Evropska ekonomska zajednica i Euroatom, a umesto Visoke službe osnovana je Komisija.
Ugovorom o spajanju (na snagu 1967) obrazovane su zajedničke institucije (jedna Komisija i jedan Savet) za sve tri zajednice. Jedinstvenim evropskim aktom (1987) inicirani su evropska monetarna i politička unija i razvoj unutrašnjeg tržišta. Ugovorom iz Mastrihta (1992) osnovana je Evropska unija sa tri stuba. Ugovor iz Amsterdama, Ugovor iz Nice i pokušaj Ustava EU dalje su razvijali institucionalni okvir.
Reformski ugovor EU (Lisabonski ugovor), potpisan 2007. i na snazi od 2009, zamenio je propali Ustav EU. Njime je EU dobila svojstvo pravnog lica, ukinuta je struktura tri stuba, ojačana je uloga Evropskog parlamenta i nacionalnih parlamenata, uvedena je funkcija stalnog predsednika Evropskog saveta i Visokog predstavnika Unije za spoljne poslove i bezbednosnu politiku, i Povelja o osnovnim pravima EU dobila je pravnu obaveznost.