Srpsku srednjovekovnu državu uzdigao je Stefan Nemanja, veliki župan, koji je u drugoj polovini 12. veka ujedinio srpske oblasti i osnovao dinastiju Nemanjića. Ona je vladala Srbijom skoro dva veka i pod njom je srpska država doživela najveći uspon. Stefan Nemanja se na kraju života zamonašio (kao monah Simeon) i podigao manastir Studenicu.
Najmlađi Nemanjin sin, Rastko, zamonašio se kao Sava i postao najznačajnija ličnost srpske istorije — Sveti Sava. On je 1219. godine izdejstvovao samostalnost (autokefalnost) Srpske pravoslavne crkve i postao njen prvi arhiepiskop. Sveti Sava je udario temelje srpske crkve, prosvete i kulture, i zato se smatra prosvetiteljem srpskog naroda.
Nemanjin sin Stefan (Prvovenčani) postao je 1217. godine prvi srpski kralj, čime je Srbija postala kraljevina. Pod kraljevima iz dinastije Nemanjića (npr. Milutin) srpska država je jačala, širila se i bogatila, gradila manastire i razvijala privredu (naročito rudarstvo). Srbija je postala moćna i ugledna država srednjovekovne Evrope.